Yağ Alımı Yüzde 30'u Geçince LIPC Geni HDL Kolesterolü Nasıl Etkiliyor?

HDL, halk arasındaki adıyla iyi kolesterol; düzeyini belirleyen etkenlerden biri de karaciğer lipazı (hepatik lipaz) adlı enzim. Bu enzimi kodlayan LIPC geninin promotör bölgesindeki -514C>T varyantı, hepatik lipaz aktivitesindeki farklılığın yüzde 30'una kadarını açıklayabiliyor. T aleli, düşük enzim aktivitesi ve daha yüksek HDL kolesterolle ilişkilendirilmiş; ancak bu etki popülasyondan popülasyona değişiyor. Araştırmacılar bu değişkenliğin bir nedeninin beslenme, özellikle de yağ alımı olabileceğini düşündü.

Framingham: Yüzde 30 Eşiği

Framingham Çalışması'nda 1.020 erkek ve 1.110 kadın incelendi. T aleli, HDL kolesterolü yalnızca enerjisinin yüzde 30'undan azını yağdan alan kişilerde anlamlı biçimde yükseltti (p < 0,001). Yağdan gelen enerji yüzde 30 ve üzerine çıktığında ise HDL kolesterol düzeyi en düşük TT genotipli bireylerde bulundu; CC ile CT genotipleri arasında fark yoktu. Bu etkileşim doymuş ve tekli doymamış yağ için görüldü, çoklu doymamış yağ için görülmedi. Yazarlar, TT genotipli bireylerin yüksek hayvansal yağlı diyetlere uyumunun bozuk olabileceğini ve bunun kalp-damar riskini artırabileceğini öne sürdü.

Singapur: Aynı Eşik, Farklı Bir Popülasyon

Singapur Ulusal Sağlık Taraması'na katılan Çinli, Malay ve Hintli yaklaşık 2.200 yetişkinde de benzer bir tablo ortaya çıktı. Yağdan gelen enerji yüzde 30'un altındayken T aleli, daha yüksek HDL kolesterol düzeyiyle yani daha elverişli bir lipit profiliyle ilişkiliydi. Yüksek yağlı beslenen TT genotipli bireylerde ise trigliserit düzeyi, düşük yağlı beslenen benzerlerine kıyasla daha yüksekti; trigliserit etkileşimi, yağdan gelen enerjinin yüzde 29,8'i aştığı en üst grupta anlamlıydı (p < 0,001).

Aynı Gen, Ters Yönde Bir Sonuç

Tablo her çalışmada aynı değil. ABD'de diyabetli erkeklerde yapılan bir araştırmada, T aleli yüksek HDL kolesterolle yalnızca fazla kilolu olmayan ya da doymuş yağ alımı yüksek olan erkeklerde ilişkili bulundu; hem vücut kitle indeksi hem de doymuş yağ alımı için etkileşim anlamlıydı (iki etkileşim için de p = 0,003). Bu örüntü, Framingham bulgusunun tersi yönde. Kilo durumu, diyabet varlığı ve etnik köken gibi etkenlerin bu farkı açıklayabileceği düşünülebilir, ancak bunu sınamak için yeni çalışmalar gerekiyor.

Doymuş Yağ ve İnsülin Duyarlılığı

LIPC varyantının etkisi yalnızca kolesterolle sınırlı olmayabilir. Sağlıklı genç yetişkinlerde yapılan kontrollü bir diyet çalışmasında, T aleli taşıyan erkeklerde insülin duyarlılığı doymuş yağdan zengin diyetten sonra, karbonhidrattan zengin ve Akdeniz tipi diyetlerden sonrakine göre daha kötüydü (her iki karşılaştırma için p < 0,05). CC genotipli bireylerde ise diyetler arasında anlamlı bir fark görülmedi.

Sonuç ve Sınırlılıklar

Bu çalışmalar 2002 ile 2005 yılları arasında yayımlandı ve çoğu gözlemsel. Yüzde 30 eşiği iki ayrı popülasyonda (Framingham ve Singapur) ortaya çıksa da, diyabetli erkeklerdeki ters yönlü sonuç bunun evrensel bir kural olmadığını gösteriyor. Dolayısıyla LIPC genotipine göre kişiye özel bir yağ tavsiyesi vermek için kanıt henüz yeterli değil. Yine de bulgular, aynı beslenme düzeninin HDL kolesterol üzerindeki etkisinin genotipe göre değişebileceğini ve doymuş yağ alımının sınırlanmasının zaten genel bir sağlık önerisi olduğunu hatırlatıyor.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kolesterol düzeylerinizle ve beslenmenizle ilgili kararları bir sağlık profesyoneline danışarak alın.

Kaynakça:
Ordovas, J.M., Corella, D., Demissie, S., et al. “Dietary fat intake determines the effect of a common polymorphism in the hepatic lipase gene promoter on high-density lipoprotein metabolism: evidence of a strong dose effect in this gene-nutrient interaction in the Framingham Study.” Circulation (2002).
Kaynak: PubMed

Tai, E.S., Corella, D., et al. “Dietary fat interacts with the −514C>T polymorphism in the hepatic lipase gene promoter on plasma lipid profiles in a multiethnic Asian population: the 1998 Singapore National Health Survey.” The Journal of Nutrition (2003).
Kaynak: PubMed

Zhang, C., Lopez-Ridaura, R., Rimm, E.B., Rifai, N., Hunter, D.J., Hu, F.B. “Interactions between the −514C→T polymorphism of the hepatic lipase gene and lifestyle factors in relation to HDL concentrations among US diabetic men.” The American Journal of Clinical Nutrition 81(6):1429–1435 (2005).
Kaynak: PubMed

“The −514 C/T polymorphism in the hepatic lipase gene promoter is associated with insulin sensitivity in a healthy young population.” Journal of Molecular Endocrinology (2005).
Kaynak: Bioscientifica