Geç Saatte Yemek Yemek Herkes İçin Aynı Riski Taşımıyor: MTNR1B Geni Devreye Giriyor

"Akşam geç saatte yemek yemek kan şekerine zararlıdır" şeklindeki tavsiye artık oldukça yaygın. Ancak Diabetes Care dergisinde yayımlanan ve 845 yetişkini kapsayan rastgele çapraz geçişli bir çalışma, bu etkinin herkeste aynı şiddette yaşanmadığını, melatonin reseptörünü kodlayan MTNR1B geninin bu farklılıkta rol oynayabileceğini ortaya koydu.

Araştırmacılar her katılımcıya iki ayrı akşam iki saatlik glikoz tolerans testi uyguladı: biri alışılmış uyku saatinden 4 saat önce (erken akşam yemeği), diğeri ise sadece 1 saat önce (geç akşam yemeği) yapıldı. Aynı zamanda katılımcıların MTNR1B geninin rs10830963 varyantı belirlenerek, yemek zamanlamasının glikoz toleransı üzerindeki etkisinin genotipe göre değişip değişmediği test edildi.

Riskli Varyantı Taşıyanlarda Geç Yeme Daha Zararlı

Sonuçlara göre, geç saatte yenen akşam yemeği tüm grupta glikoz toleransını bozdu; ancak bu etki MTNR1B geninin risk varyantını (G aleli) taşıyan katılımcılarda çok daha belirgindi. Geç yemek yeme durumunda kandaki melatonin düzeyi, erken yemeğe kıyasla yaklaşık 3,5 kat daha yüksek ölçüldü; risk varyantını taşıyan bireylerde bu yüksek melatonin ortamında kan şekeri, taşımayanlara göre daha fazla yükseldi. Genotip farkının temel nedeni olarak, insülin salgılayan beta hücrelerinin işlevindeki bozulma gösterildi.

Melatonin ve Kan Şekeri Arasındaki İlişki

MTNR1B geni, uyku hormonu melatoninin hedef reseptörünü kodluyor; bu reseptör pankreas beta hücrelerinde de bulunuyor. Akşam saatlerinde vücutta melatonin düzeyi doğal olarak yükselirken, aynı zamanda yemek yemek, pankreasın bu yüksek melatonin ortamında insülin salgılamaya çalışması anlamına geliyor. Araştırmacılara göre, yüksek melatonin ve yüksek karbonhidrat alımının eş zamanlı olması, özellikle risk varyantı taşıyıcılarında glikoz toleransını bozan temel mekanizma olarak öne çıkıyor.

Yemek Zamanı, Sadece İçerikten İbaret Değil

Bu bulgu, beslenme tavsiyelerinde genellikle göz ardı edilen bir boyutu vurguluyor: sadece ne yediğiniz değil, ne zaman yediğiniz de metabolik sağlığınızı etkileyebiliyor -ve bu etki, genetik profilinize göre değişebiliyor. MTNR1B risk varyantını taşıyan bireyler için, akşam yemeğini uyku saatine yakın değil, en azından birkaç saat önce tamamlamak özellikle faydalı olabilir.

Sonuç ve Sınırlılıklar

Çalışma İspanyol yetişkinlerle sınırlı olsa da, rastgele çapraz geçişli tasarımı (her katılımcının kendi kontrolü olması) bulguların güvenilirliğini arttırıyor. Sonuçlar, kronobiyoloji (biyolojik ritim bilimi) ile nutrigenetik alanının kesiştiği giderek büyüyen bir araştırma alanının parçası. Yemek saatlerinin genetik profille birlikte değerlendirilmesi, gelecekte daha kişiye özel beslenme zamanlama tavsiyelerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kan şekeri düzeyleriniz veya beslenme zamanlamanızla ilgili kararları bir sağlık profesyoneline danışarak alın.

Kaynakça:
Garaulet, M., Lopez-Minguez, J., Dashti, H.S., et al. “Interplay of Dinner Timing and MTNR1B Type 2 Diabetes Risk Variant on Glucose Tolerance and Insulin Secretion: A Randomized Crossover Trial.” Diabetes Care 45(3):512–519 (2022).
DOI: 10.2337/dc21-1314